โครงการ

Close

ชุมชนและสิ่งแวดล้อม

โครงการอนุรักษ์วัวแดง

โครงการอนุรักษ์วัวแดง

ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุ ต.ท่ากระดาน อ.ศรีสวัสดิ์ จ.กาญจนบุรี


โครงการอนุรักษ์และขยายพันธุ์วัวแดง ปี 2563

มูลนิธิสุทธิรัตน์ อยู่วิทยา ร่วมมือกับศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขานํ้าพุ ตําบลท่ากระดาน อําเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี ปี 2562 - ปีจจุบัน

เป้าหมายโครงการ

“ขับเคลื่อนให้เกิดการเชื่อมพื้นที่อยู่อาศัยของวัวแดง (ป่าสลักพระ เชื่อมต่อ สู่ป่าห้วยขาแข้ง)” เพื่อป้องกันปัญหาเลือดชิดที่จะนําไปสู่การสูญพันธุ์ในอนาคต ส่งผลต่อการดําเนินงานด้านการอนุรักษ์ และขยายพันธุ์วัวแดงให้มีจํานวนเพิ่มมากขึ้น เป้าหมายในด้านงานพัฒนาชุมชนและมวลชนจิตอาสา คือ การเกิดกลุ่ม / เครือข่ายภาครัฐ ภาคเอกชน ตลอดแนวการขยายพันธุ์วัวแดง ในพื้นที่ป่าเขาสลักพระและป่าห้วยขาแข้ง ที่มีจิตอาสาร่วมขับเคลื่อนงานมวลชนเพื่อการอนุรักษ์วัวแดงอย่างยั่งยืน

ความสําคัญของโครงการ

“วัวแดง” เป็นสัตว์ที่มีรายชื่อในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2535 การอนุรักษ์วัวแดงจึงเป็นการเชื่อมโยงระหว่างสัตว์ป่า ผืนป่า และชุมชน“ เพราะเมื่อวัวแดงอยู่รอด ผืนป่าก็อยู่รอดสมบรูณ์และชุมชนรอบพื้นป่าก็อยู่รอดอย่างยั่งยืนเช่นเดียวกัน” โครงการอนุรักษ์และขยายพันธุ์วัวแดงจึงเป็นการสร้างการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน เพื่อให้เกิดความตระหนักและเห็นคุณค่าของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
ความมุ่งมั่นในการอนุรักษ์และขยายพันธุ์วัวแดงที่มีจุดเริ่มตนของการอนุรักษ์ คือ การพบวัวแดงเพศเมีย เมื่อปี พ.ศ. 2517 บริเวณโป่งกลางป่าเขาสลักพระ จนเกิดเป็น “เจ้าโป่งทอง” วัวแดงตัวแรกที่ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุ คือจุดประกายแนวคิดการอนุรักษ์และขับเคลื่อนงานมาเกือบ 50 ปี ทําให้เห็นว่าแนวคิดการอนุรักษ์ ทรัพยากรธรรมชาตและสิ่งแวดล้อม ได้ถูกพัฒนาระบบคิดและสร้างจิตสำนึกร่วมของคนในชุมชน ท่ีอยู่รอบแนวเขตป่าเขาสลักพระได้เป็นอย่างดี เห็นได้จากที่ชุมชนสมัครและเข้าร่วมเป็นอาสาสมัครมวลชนจิตอาสามากกว่า 2,000 คน

โครงการอนุรักษ์วัวแดง

ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุ ต.ท่ากระดาน อ.ศรีสวัสดิ์ จ.กาญจนบุรี


การดําเนินงานโครงการ

1. สนับสนุนทุนเพื่อการพัฒนาชุมชน (Sponsorship) ในการพัฒนากระบวนการวิจัยเพื่อการอนุรักษ์และขยายพันธุ์วัวแดง โดยได้รับความร่วมมือกับภาควิชาการ คือ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (วิทยาเขตกําแพงแสน) ในการทําวิจัยและพัฒนาวัวแดงให้อยู่ควบคู่กันไปกับการทํางานด้านมวลชน ผลจากการทํางานในปัจจุบันได้มีการ ปล่อยวัวแดงไปแล้ว 4 ครั้ง จํานวน 13 ตัว และในปลายปี 2564 จะมีการปล่อยวัวแดงออกสู่ป่าเป็นครั้งที่ 5 อีกจํานวน 3 ตัว ซึ่งในปัจจุบันพบว่ามีลูกวัวแดงที่เกิด ในธรรมชาติแล้วอย่างน้อย 18 ตัว (จากการบันทึกจากกล้องกับดัก Camera Trap และติดอุปกรณ์ติดตาม)

2. ดําเนินกิจกรรมโครงการ “Goal Together” โดยนําอาสาสมัครร่วมกับชุมชน ลงแรง และเรียนรู้งานด้านการอนุรักษ์และขยายพันธุ์วัวแดง เป็นปีที่ 2 (2562-2563) ภายใต้กิจกรรมโครงการ “คืนวัวแดงสู่ผืนป่า เรียนรู้คุณค่าความสมดุล” และโครงการ “ปลูกพืชอาหารช้าง สร้างอาหารให้สัตว์ป่า” ในการเสริมสร้างแหล่งอาหารให้สัตว์ป่า (โป่งเทียม และปลูกมะม่วงป่า) รวมถึงการทําคอกเตรียมความพร้อมปล่อยวัวแดงสู่ป่า พร้อมกับ เรียนรู้ถึงความสําคัญของการอนุรักษ์วัวแดงในพื้นที่ป่าเขาสลักพระ


จากการดำเนินงานโครงการ Goal Together “ โครงการคืนวัวแดงสู่ผืนป่า เรียนรูปคุณค่าความสมสมดุล ” ในป่ที่ 1 ทําให้เกิดการสร้างคอกให้กับวัวแดงที่มี ความพร้อมสําหรับการอนุรักษ์และขยายพันธุ์ โดยมีอาสาสมัครและชุมชนเข้าร่วม กิจกรรมกว่า 150 คน


และในปีที่ 2 “ โครงการปลูกพืชอาหารช้าง สร้างอาหาร ให้สัตว์ป่า ” ปลูกมะม่วงป่าสําหรับเป็นอาหารช้างจํานวน 2,500 ต้น และยังสามารถ เพาะพันธุ์ ต้นมะม่วงป่า จํานวน 10,000 ต้น ให้เพียงพอสําหรับปลูกเพื่อเป็นอาหาร สัตว์ป่าต่อไป




แบ่งปันประสบการณ์


งานอนุรักษ์ คือ คัมภีร์ชีวิต

เสรี นาคบุญ

หัวหน้าศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าฯ เขาน้ำพุ จังหวัดกาญจนบุรี


1. หัวหน้าเข้ามาทํางานด้านอนุรักษ์ได้อย่างไร

เกิดและเติบโตกับครอบครัวที่ทํางานด้านการอนุรักษ์ ดังนั้น คําว่าการอนุรักษ์ พิทักษ์ มันถูก ฝังในหัวตั้งแต่เด็ก ถูกสอน ถูกทําให้มีพฤติกรรมในการอนุรักษ์มาโดยไม่รู้หรอกว่าเขาเรียกว่าอะไร แต่สิ่งที่เห็นจากการทําซํ้าๆของคนในครอบครัว ปู่ ย่า ตา ยาย มันก็ซึมซับมาเรื่อยๆ จนรู้สึกว่าการอยู่กับ ธรรมชาติต้องเข้าใจธรรมชาติ ไม่ใช่แค่การอาศัยธรรมชาติ จากการได้ประโยชน์เพียงฝ่ายเดียว ดังนั้น งานอนุรักษ์มันจึงเป็นงานที่คิด และต้องได้ทํามันในอนาคตและก็เป็นจริง เมื่อเรียนจบมาทางด้านนี้ และก็ได้มาทํางานนี้จริงจัง

2. งานอนุรักษ์ทรัพกรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นงานท้าทายและงานยาก หัวหน้ามีวิธีการทํางานอย่างไรให้คนรอบๆ ตัวหรือชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการทํางานขับเคลื่อนกับเรา
การทํางานอนุรักษ์ไม่ใช่แค่การดูแลการสร้างหรือการคงอยู่ แต่ลึกไปกว่านั้นมันคือการสร้างจิตสํานึกให้เกิดความรู้สึกรักและการเป็นเจ้าของ งานทุกงานมีความยากง่ายแตกต่างกันแต่จะมีวิธีการอย่างไรให้งานออกมาได้ผลลัพธ์เป็นที่น่าพอใจ ถูกใจ เป็นสิ่งที่ท้าทายกว่า ปัจจุบันพี่ถือคติ "แตกต่างแต่ไม่แตกแยก" เรียนรู้คน เรียนรู้ธรรมชาติ งานอนุรักษ์ต้องทํางานบนความขัดแย้งของคน ในชุมชนที่เขามีวิถีในการหาอยู่หากินกับธรรมชาติ บางครั้งการกําหนดกฎเกณฑ์อะไรไปมันก็สร้างความไม่พอใจ เกิดการต่อต้านได้ งานอนุรักษ์มันต้องเกิดจากความรู้สึกข้างใน ระเบิดออกมาจากข้างใน "ความอยากทํา มีความรู้สึกร่วมกับมันจริงๆ"

3. ปัจจุบันมีมวลชนเข้ามาทํางานร่วมขับเคลื่อนงานด้านการอนุรักษ์วัวแดงเพิ่มข้ึนทุกปี หัวหน้ามีกระบวนการทํางานร่วมกันอย่างไร
ทุกๆงานไม่สามารถทำคนเดียวได้แล้วสำเร็จ ต้องมีการทำงานร่วมกับคนอื่น พี่จะบอกเจ้าหน้าที่ทุกคนว่าการทํางานต้องเอาจิตวิญญาน และอุดมการณ์ของนักอนุรักษ์มาด้วย ต้องทําให้ชุมชนเห็น สร้างความเชื่อ สร้างรูปธรรมที่ชัดเจน เมื่อเขาเห็นว่าเราทําจริงคนอื่นรอบๆตัวก็ตามมา จุดประกายมวลชนที่นี่ คือ การสร้างรูปธรรมความสําเร็จ “ทํา บอกต่อ ตอกยํ้าความสําเร็จ” ทําไปเรื่อยๆ สร้างงาน สร้างคน สร้างจิตสํานึกในทุกกิจกรรมโครงการที่เกิดขึ้นที่สําคัญ คือ การทํางานแบบมีส่วนร่วมของ คนในชุมชนอย่างจริงจังไม่ใช่การเกณฑ์คนมาทํางานประชาสัมพันธ์แล้วจบ ถ้าแบบนั้นไม่ใช่งานพัฒนา หรือ งานอนุรักษ์

4. แผนงานการขับเคลื่อนงานด้านการอนุรักษ์วัวแดงต่อไปคืออะไร
ขยายพันธุ์วัวแดงให้มีจํานวนเพิ่มมากขึ้น คือแนวทางและเป้าหมายหลักในการทําต่อไป ไม่มี ความรู้ก็ต้องหาตัวช่วย เช่น งานด้านวิชาการ กําลังทําวิจัยวัวแดงร่วมกับอาจารย์มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ( วิทยาเขตกําแพงแสน ) ในขณะเดียวกันงานอนุรักษ์เราก็ขับเคลื่อน ต่ อ โดยการพยายาม เชื่อมเส้นทางการเดินของวัวแดง จากป่าเขาสลักพระสู่ป่าห่วยขาแข้ง เพื่อแก่ไขปัญหาเลือดชิด ( การผสมพันธุ์ในสายเลือดเดียวกัน ) ดังนั้น เราจึงพยายามผลักดันงานทางด้านมวลชนในการอนุรักษ์ วัวแดงไปพร้อมๆ กัน และต้องขอขอบคุณทาง มูลนิธิสุทธิรัตน์ อยู่วิทยา ที่เข้ามาเป็นฟันเฟืองในการ ทํางานให้โครงการเริ่มเป็นรูปธรรมและขยายวงกว้างออกไปสู่สายตาประชาชน การสนับสนุนโครงการ ของท่าน เป็นการช่วยให้น้องวัวแดงมีจํานวนเพิ่มมากขึ้น และจะมากขึ้นในอนาคตต่อไป