ท่ามกลางย่านการค้าที่คึกคักที่สุดแห่งหนึ่งของกรุงเทพฯ วัดจักรวรรดิราชาวาส วรมหาวิหาร ยังคงยืนสงบเงียบเป็นประจักษ์พยานของการก่อร่างสร้างเมืองมายาวนานหลายศตวรรษ ใต้ชั้นดินในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ยังเก็บซ่อนร่องรอยของชุมชนบางกอก-สำเพ็ง ซึ่งสะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และการพัฒนาของเมืองตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ การศึกษาโบราณคดีจึงมีบทบาทสำคัญในการเปิดเผยเรื่องราวเหล่านี้ เพื่อคืนประวัติศาสตร์ให้ผู้คนร่วมรับรู้และรักษาไว้ร่วมกัน

     วัดจักรวรรดิราชาวาส วรมหาวิหาร หรือวัดจักรวรรดิ พระอารามหลวงชั้นโทที่มีประวัติย้อนไปถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา คือ พื้นที่สำคัญในการศึกษาประวัติศาสตร์ของกรุงเทพฯ ด้วยเป็นศูนย์กลางของชุมชนบางกอก-สำเพ็ง และเต็มไปด้วยโบราณสถานและปูชนียสถานที่สะท้อนพัฒนาการของเมือง นับเป็นแหล่งข้อมูลอันล้ำค่าสำหรับการทำความเข้าใจประวัติศาสตร์ยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์

     กรมศิลปากรจึงได้เริ่ม โครงการศึกษาโบราณคดีวัดจักรวรรดิ และพัฒนาชุมชนประวัติศาสตร์ย่านสัมพันธวงศ์ เพื่อสืบค้นข้อมูลโบราณสถานและร่องรอยความเปลี่ยนแปลงของชุมชนโบราณในพื้นที่ โดยได้รับงบประมาณ 1,500,000 บาท จากมูลนิธิสุทธิรัตน์ อยู่วิทยา พร้อมให้ความร่วมมือในทุกขั้นตอน และเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมอย่างแท้จริงผ่านการเป็นอาสาสมัครด้านโบราณคดี

     โครงการนี้มีเป้าหมายที่ชัดเจนคือ การสนับสนุนการบูรณะและปรับภูมิทัศน์วัดอย่างถูกต้อง บนพื้นฐานข้อมูลทางโบราณคดี ควบคู่ไปกับการศึกษารากฐานทางประวัติศาสตร์ ศิลปะ สถาปัตยกรรม และความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่างวัดกับชุมชนโดยรอบ โดยเน้นการเผยแพร่ความรู้และสร้างการมีส่วนร่วมของสาธารณชน

     ในระยะที่ 1/2567 ได้มีการขุดค้นจำนวน 5 หลุม โดยมีอาสาสมัครกว่า 60 คน ร่วมลงพื้นที่อย่างแข็งขัน ปัจจุบันข้อมูลและโบราณวัตถุที่ค้นพบกำลังอยู่ระหว่างการรวบรวม เพื่อใช้ประกอบการบูรณะ การจัดทำทะเบียนโบราณวัตถุ และการวางแผนอนุรักษ์พื้นที่วัดจักรวรรดิร่วมกับกรมศิลปากร เพื่อให้มรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่านี้นี้คงอยู่สืบไป